De ‘kabaro‘, ‘sistra‘ en ‘maquamia‘ zijn onmisbaar tijdens de Ethiopische kerkdiensten.

DSCN9893Kabaro Lou Andreoli
De kabaro’s, kerktrommels, hebben een ovaal lichaam en zijn aan één of twee kanten met dierenhuid overtrokken. Vaak zijn ze met zilver of andere kostbare materialen versierd. Ze worden met behulp van een riem gedragen en met de vlakke hand bespeeld. Met korte slagen geeft de trommelaar het ritme van de religieuze gezangen aan. Ook worden processies begeleid door tromgeroffel.

DSCN2270-

De sistra, een rammelaar, wordt alleen voor kerkmuziek gebruikt. Het instrument is vervaardigd van metaal en heeft een handvat van hout. Het bijzondere rinkelende geluid wordt bereikt door kleine, afzonderlijke op één of meerdere draden aangeregen metaalplaatjes, die tussen de beide metaalkanten heen en weer geschoven worden.

De maquamia’s, houten lange stokken met een dwars stuk erop, ook wel bidstok of kerkstaf genoemd wordt tijdens lange diensten als leunstok gebruikt; het horizontale stuk wordt onder de oksel geplaatst. Tijdens zang en dans ontpopt het zich als muziekinstrument en wordt er ritmisch mee op de grond gestampt.

De koffieceremonie

De koffieceremonie is een belangrijke sociale en culturele traditie in Ethiopië en wordt uitgevoerd met rituele ceremonies.DSCN9697

Buna (koffie) is de nationale drank van Ethiopie, staat voor gastvrijheid en wordt door familie, buren, vrienden en onverwachte gasten ritueel gedronken. De volwassenen nemen plaats rond de plek waar de koffie gezet gaat worden. Op de vloer ligt vers gesneden gras, doorgaans met kleine gekleurde bloemen erop. De gastvrouw, gekleed in traditionele kleding, zittend op een berchuma (typisch Ethiopisch krukje met drie poten) wakkert een vuurtje aan. Dit kan een open houtvuurtje zijn maar de laatste jaren wordt er steeds meer gebruik gemaakt van houtskoolbranders. Op een klein vuurtje ernaast wordt etan (wierook) gebrand. Het is de bedoeling dat de koffie- en de wierookgeur zich straks vermengen. De opstijgende, geurende rookwalmen hebben de functie om God te eren. De rauwe koffiebonen worden eerst gewassen en gedroogd. Intussen is een platte schaal op het vuurtje voorverwarmd waarop de bonen gebrand kunnen worden. De gastvrouw roert en schudt de bonen totdat ze zwart en glanzend zijn.

De platte schaal wordt van het vuur genomen en langs de gasten gedragen, met wapperende handen wordt de geur naar zich toe gehaald en opgesnoven. Er wordt popcorn rondgedeeld. De jebena, een zwarte koffiepot gemaakt van klei, met een ronde bodem en een tuit in het midden, wordt gevuld met water en op het vuur gezet. Ondertussen dat het water warm wordt worden de bonen met een vijzel fijngewreven. Als het water kookt wordt de koffie met kleine hoeveelheden, voorzichtig, in de nauwe opening aan de bovenkant van het koffiepotje gedaan. De sini’s, kleine mokjes, staan klaar op een soort dienblad met pootjes. Als de koffie voldoende getrokken is tilt de gastvrouw de jebena op en schenkt de koffie van grote hoogte in de sini’s. Naast dat het een leuk gezicht is, gebeurt het vakkundig en gaat er geen druppel verloren. De oudere of een belangrijke gast krijgt als eerste een kopje aangereikt. Traditioneel zijn er drie koffierondes en je wordt geacht deze allemaal mee te maken. De eerste ronde wordt awol genoemd. De koffie is erg sterk. Tijdens de tona, de tweede ronde is hij al aanzienlijk minder sterk. Doordat de koffiepot steeds aangevuld wordt met water is het laatste bakje in de derde ronde, baraka, een slap aftreksel. Bakara betekent zegening. Het is dan ook de gewoonte dat de ouderen na de ceremonie het huis van hun gastvrouw zegenen voordat ieder vervolgens zijn weg gaat. De Ethiopiërs gebruiken de ceremonie om tot rust te komen en nemen ruim de tijd, twee tot drie uur, om met iedereen te praten en nieuwtjes te horen.

Als je een uitnodiging krijgt, altijd doen, het is een belevenis. Maar zorg dat je de tijd hebt, twee tot drie uur. Het is zeer onbeleefd om op te stappen voordat je het derde kopje gedronken hebt! Een klein geschenk voor de gastvrouw wordt op prijs gesteld.

Weinig tijd! In Ethiopië zijn ‘buna bets’ (koffiehuizen) waar de geurige koffie de gehele dag gedronken kan worden.

Grote ogen in frontale gezichten

DSCN9648-In de kerken in Ethiopie kom je prachtige schilderingen tegen.
Het voornaamste en opvallende kenmerk van de Ethiopische schilderkunst zijn de sterk uitvergrootte ogen. Grote open ogen gelden namelijk als wapen tegen het ‘Boze oog’!  Vooral vroeger toen het overgrote deel van de mensen niet lezen of schrijven konden, werd hun kennis van de Bijbel aangevuld met behulp van de muurschilderingen. Met de afbeeldingen, als voorloper van het stripverhaal, werden dingen duidelijk gemaakt.
De geschilderde personen worden altijd frontaal weergegeven, zeker het gezicht is (bijna) altijd frontaal. Dit geldt voor de ‘goede’ mensen. Mensen met een boosaardig gedrag, duivel of vijanden worden in profiel geschilderd.
Maria heeft op de meeste afbeeldingen uitvergrootte handen, dit stelt haar grootmoedigheid en goedheid voor.DSCN2214-De naam van de schilder werd nooit vermeld. Toen de bekende Ethiopische schilder Afewerk Tekle als eerste zijn naam onder zijn werk zetten en brak met de Ethiopische traditie veroorzaakte dat wel enige opschudding want volgens de traditie was het een vorm van heiligschennis. Wel zie je soms onderaan een schildering een afbeelding van de opdrachtgever of de schenker staan.

De oude schilderingen zijn veelal gemaakt op linnen en daarna met stierenbloed en mest op de muren geplakt.

Er werden alleen heiligen afgebeeld. Toen Keizer Haile Selassie zich in de St. Georgekathedraal liet afbeelden was dit bijzonder en ongewoon maar niemand durfde daar iets tegenin te brengen.DSCN2340-DSCN2261-Volgens oud gebruik worden belangrijke schilderingen altijd afgedekt met lappen stof, of geplaatst in een nisje met een luikje ervoor zodat zij onzichtbaar zijn voor oneerbiedige blikken. Als je een kerk bezoekt zorgt de aanwezige priester dat het doek opzij wordt geschoven zodat je de schildering kunt bewonderen.

Soms staan prachtige oude schilderijen achteloos in een donkere hoek, gelukkig worden de Ethiopiërs hoe langer hoe meer bewust van hun prachtige cultuurstukken. Er verschijnen meer musea waar de kostbare erfstukken bewaard en worden tentoongesteld. Gelukkig maar want er zijn al veel oude Bijbels, manuscripten en andere waardevolle dingen gestolen en het land uitgesmokkeld.

Minyeshu Kifle – Buna

Verleden jaarhebben we genoten van de muziek, zang en dans van Minyeshu en de band Chewata. Een fantastische show waarbij Minyeshu zich zingend en dansend over het toneel beweegt. Op een zodanige wijze die bewondering oproept. De dans uit Ethiopië onderscheid zich van de meeste Afrikaanse dansen. De bewegingen komen voornamelijk uit het bovenlichaam en gaan gepaard met schokkende schouders en nek. De dans is opzwepend en opwindend maar tegelijkertijd prikkelend en geraffineerd. Ze liet het publiek meezingen met de song: ‘Bunna’ die vertelt over koffie (koffie komt van oorsprong uit Ethiopie). Het duurde niet lang of ze had het publiek volledig op haar hand en er klonk op de juiste momenten bunna, bunna door de zaal.

Minyeshu zingt traditionele Ethiopische liederen maar wel met een vertaalslag naar het nu, zoals ze zelf ooit in een interview heeft gezegd. Door haar fantastische zang- en danstalent waren we tijdens haar show weer even in Ethiopië. De bandleden komen uit verschillende landen, Mali, Sudan, de Verenigde Staten, Ethiopië en Nederland. De muzikanten hebben de Ethiopische nummers gekruid met hun eigen invloeden. Je hoort Funk, reggae, jazz enz. Kortom het klinkt bijzonder goed. Minyeshu, geboren in Dire Dawa, Ethiopie, danst en zingt al vanaf haar 16e. Ze ontwerpt haar eigen kleding voor de shows en schrijft haar eigen teksten. In vele recensies wordt ze ‘wereldster in wording’ genoemd, maar volgens mij is ze al een wereldster!